News
Textiel en kunst, voor elkaar gemaakt
Benedicte Goesaert komt uit Desselgem, een echt vlassersdorp langs de Leie. Ze groeide er op met straffe vlassersverhalen, maar ondertussen is ze haar eigen straf verhaal aan het schrijven als art liaison en curator. Ze is gespecialiseerd in 20e- en 21e-eeuwse kunst, werkte samen met gerenommeerde Belgische kunstenaars als Luc Tuymans, Anne-Mie Van Kerckhoven, Mark Manders, Dirk Braeckman, Michaël Borremans; cureerde met Peter Verhelst en Chantal Pattyn de 40e editie van het Kunstenfestival Watou en reist de wereld rond op zoek naar hedendaagse kunst die de kijker uitdaagt. In september is ze even terug ‘thuis’ en geeft ze ons een inkijk in de wisselwerking tussen textiel en hedendaagse kunst tijdens een lezing in Texture. Wij mochten alvast voorproeven.
Triënnale Kortrijk toont indrukwekkend textiel werk van diverse kunstenaars, maar ook elders lijkt textiel opvallend aanwezig in de kunst, veel meer dan vroeger. Klopt dat?
“Textiel krijgt in ieder geval meer aandacht in de kunst en is veel zichtbaarder geworden de voorbije jaren. Zo was er in 2019 het fantastische referentiewerk Vitamin T: Threads & Textiles in Contemporary Art, uitgegeven door Phaidon. In dit boek krijg je een selectie van 100 kunstenaars wereldwijd die expliciet textiel en textieltechnieken in hun kunst gebruiken. Daaraan zie je ook meteen hoe veelomvattend de term textielkunst is. Textielkunst vertrekt van het materiaal, maar kunstenaars zetten dat materiaal heel uiteenlopend in. Het boek is ondertussen volledig uitverkocht, wat op zich al iets zegt over de populariteit van textielkunst. Ook op de Biënnale van Venetië, toch ook een referentie voor hedendaagse kunst, is dit jaar textiel sterk aanwezig. In het Franse Paviljoen bijvoorbeeld, gerealiseerd door de Frans-Caribische kunstenaar Julien Creuzet, speelt textiel een belangrijke rol. Wie dit indrukwekkende werk trouwens nog wil zien: de Biënnale loopt tot november.”
“Maar ook dichter bij huis kan je regelmatig textielkunst bewonderen. Vorig jaar was er in het S.M.A.K. nog een tentoonstelling van de Amerikaanse kunstenaar N. Dash, die materialen zoals aarde en karton maar ook textiel in haar werk integreert. Bij Hilde Vandaele Gallery in Watou kon je textielkunst van de jonge Belgische kunstenaar Bram Van Breda zien. En inderdaad, op Triënnale Kortrijk valt deze editie opnieuw te genieten van textielkunst, onder meer van de Amerikaanse kunstenaar Felix Beaudry en de Roma-kunstenaar Małgorzata Mirga-Tas.”
Textiel mag dan wel de gemene deler zijn, maar de manier waarop kunstenaars dat medium gebruiken is bijzonder veelzijdig.
Textielkunst is dus terug van nooit weggeweest?
“Ja en neen. Textiel is inderdaad altijd wel aanwezig geweest doorheen de geschiedenis van kunst, maar vaak in heel andere vormen en rollen dan vandaag. Waar we bijvoorbeeld niet meer bij stilstaan is dat kwaliteitsvol schilderdoek van linnen is gemaakt. Textiel is zo letterlijk al eeuwenlang een drager van schilderkunst, ook al is het ‘bedekt’. We hebben trouwens in de regio met Claessens Artists’ Canvas een familiebedrijf met internationale faam dat al meer dan 100 jaar schilderdoek van topkwaliteit maakt. In de late middeleeuwen werden wandtapijten in opdracht gemaakt en hadden ze eerder een decoratieve en functionele rol. Ze dienden niet alleen voor het sieren van grote vertrekken maar ook voor de isolatie ervan. Daarenboven waren de wandtapijten, die vaak doorwoven waren met kostbare garen en erg arbeidsintensief waren, een manier voor de opdrachtgever om uit te pakken met zijn of haar rijkdom.”
“Textielkunst werd zo lange tijd geassocieerd met het puur decoratieve of functionele. Er werd een beetje op neergekeken als leuke ‘souvenirs’, fleurige werkjes die je meebracht van op reis en die aan je interieur een exotisch tintje gaven maar ook niet meer dan dat. Textielkunst werd ook lang aan vrouwen gelinkt, allicht omwille van dat decoratieve, huishoudelijke karakter. Er stak een duidelijke hiërarchie in de kunstvormen en dat liet zich tot in de kunstopleidingen voelen. In Villa Empain in Brussel bijvoorbeeld kan je nog tot begin september de tentoonstelling over Josef en Anni Albers zien, een kunstenaarskoppel dat een stempel op de moderne kunst heeft gezet. Zij ontmoetten elkaar aan de Bauhaus-academie, maar Anni mocht daar enkel weefkunst volgen. Schilderen en beeldhouwen waren strikt voorbehouden voor mannen. Ze heeft zich uiteindelijk bij die restricties neergelegd en effectief weeftechnieken gevolgd, maar ze heeft het medium wel volledig naar haar hand gezet en er revolutionaire kunst mee gemaakt.”
Vandaag zijn die beperkingen weggevallen?
“Ja, kunst is heel wat democratischer en minder hiërarchisch geworden. Gender speelt ook minder en minder een rol, al merk je dat vrouwelijke textielkunstenaars toch nog met vooroordelen te maken krijgen. N. Dash, waar ik het daarnet over had, wil bijvoorbeeld met haar artiestennaam opzettelijk haar gender niet prijsgeven zodat haar kunst als kunst wordt bekeken en niet als ‘vrouwelijke’ kunst.”
“Vandaag heb je textielkunst in alle mogelijke vormen. Je kan textiel gebruiken voor de typisch tweedimensionale textielkunst zoals wandtapijten – waar de meeste mensen spontaan aan denken – maar je kan er ook driedimensionale sculpturen mee maken, zoals de uit Japan afkomstige Maria Kley. Zij creëert sculpturale portretten met allerlei materialen: steen, klei maar evengoed textiel. De Braziliaanse kunstenaar Sonia Gomes voegt nog een vierde, bijzonder intieme dimensie aan textielkunst toe: net als Małgorzata Mirga-Tas die bij jullie te gast is, werkt zij met gedragen textiel, met materialen die voor mensen veel betekend hebben. Zo creëert ze niet alleen kunst maar herinneringen. Ellen Braga, die in Brussel woont, trekt dat, net als Mirga-Tas, door naar het echt samen werken met lokale gemeenschappen om haar kunstwerken te realiseren. Dat samen weven komt zo symbolisch te staan voor sociale verwevenheid.”
“Textiel leent zich ook uitstekend om letterlijk verhalen te vertellen, zoals bij Fernando Marques Penteado, die in Brussel woont. Zijn tentoonstellingen vormen als het ware een hoofdstuk in een heel verhaal dat hij doorheen zijn textielkunst vertelt. Maar je kan met textiel ook fantastische niet-figuratieve kunst maken, zoals Bram Van Breda. Of je kan er een statement mee maken, zoals Christo en Jeanne-Claude deden, die wereldberoemd werden door het inpakken van monumenten. Het is dus maar wat je textielkunst noemt. Textiel mag dan wel de gemene deler, het medium, zijn, maar de manier waarop kunstenaars dat medium gebruiken is bijzonder veelzijdig, net als textiel zelf trouwens.”
Dit artikel verscheen eerder in Magazine Studio Texture, editie najaar 2024. In dit magazine bundelen we onze programmatie én brengen we verhalen van makers, meesters en kunstenaars.