News
Van linnen nachthemd tot lingerie
Stap voor stap digitaliseert het Texture-team de uitgebreide museumcollectie zodat je ook online in onze materialen, tools en kledingstukken kan snuisteren. Sinds kort kan je in onze digitale lingerielade duiken. Van lange onderbroeken en onderjurken tot cache-corsets en combinaisons, één ding is zeker: achter de mode van vroeger gingen véél verborgen laagjes schuil.
Het ondergoed van vandaag lijkt in niets meer op de wijde, stugge onderhemden en dito rokken van vroegere generaties. Vóór de 19de eeuw is ondergoed vooral praktisch. Hoe meer lagen je draagt, hoe warmer je het hebt. Een laag tussen je huid en je bovenkleding zorgt er ook voor dat de bovenkleding minder snel vuil wordt. En omgekeerd helpt zo’n laag je huid beschermen tegen de kriebelende wol of zijde van je bovenkleding.
Gebleekt linnen is lange tijd hét materiaal bij uitstek voor onderkleding. Linnen is stevig en kan dus vele wasbeurten overleven. Het neemt goed vocht op, helpt de lichaamswarmte regelen, is antibacterieel en ook nog eens hypoallergeen. Het ideale textiel om ondergoed uit te maken.
Tot aan de industriële revolutie blijft ook de snit van ondergoed veelal rechttoe rechtaan. Textiel produceren kost immers tijd en geld. Om geen kostbare stof te verspillen, bestaat ondergoed doorgaans uit rechthoeken of driehoeken die aan elkaar worden gezet. Enkel de hoogste klassen kunnen zich méér en frivolere kleding veroorloven. Denk maar aan de 18de-eeuwse baljurken met een strak lijfje, in de verf gezet door een korset, en een wervelende rok met een overvloed aan laagjes stof.
Dat ook de onderkleren aan mode onderhevig zijn, moge enkelen ongelooflijk voorkomen, toch is het een bepaalde waarheid. – Gracieuse: magazijn voor Neerland’s vrouwen, 1892
De industriële revolutie doorbreekt deze tweespalt. Dankzij de opkomst van machines kan textiel sneller en goedkoper dan ooit worden gemaakt. Ondergoed hoeft dan ook niet langer alleen maar praktisch te zijn. Er mag al eens gespeeld worden met kleur, vorm, stoffen en frullen. Niet alleen de bovenkleding, ook de niet zichtbare lagen raken zo onderhevig aan de mode. Onderjurken, -rokken, -broeken, en -hemden worden lichter, fleuriger, speelser én intiemer.
Niet iedereen is opgezet met deze evolutie. De discussies over wat ‘gepaste’ kledij is of niet, in het bijzonder voor vrouwen, laaien hoog op. Kledij wordt zo niet alleen praktisch of mooi, maar ook een uitdrukking van je persoonlijkheid én een instrument van sociale verandering en emancipatie. Een opvallend voorbeeld hiervan is de lange weg die de vrouwelijke onderbroek heeft afgelegd.
Wat velen tegen den pantalon doet zijn, is de emancipatie welke hierin schuilt. – Evolutie: weekblad voor vrouwen, 1895
Bij mannen is de onderbroek al sinds de middeleeuwen ingeburgerd. Voor vrouwen is het wachten tot de 19de eeuw vooraleer de onderbroek of pantalon deel van de garderobe wordt. Maar ook dan blijft er een groot verschil in ‘constructie’ tussen vrouwelijke onderbroeken en de mannelijke varianten. Het is in die tijd immers nog bon ton dat vrouwen een korset dragen, en dat wordt over de onderbroek gedragen. Om te vermijden dat het korset telkens uit moet bij een bezoekje aan het toilet, zijn de vrouwenpantalons in de beginperiode dan ook wijd en gespleten in het midden. Een doorn in het oog van diverse vrouwenbewegingen, die ijveren voor praktischere onderkleding, die genderneutraler is en focust op comfort en hygiëne.
Tegelijk begint dankzij de toenemende populariteit van fietsen ook de opmars van pantalons als bovenkleding voor vrouwen. De sportieve levensstijl die tijdens de Belle Epoque (ca. 1870-1915) trendy wordt, valt immers nog moeilijk te combineren met de vele laagjes lange onderrokken. Waar het dragen van een broek midden 19e eeuw vooral nog lijkt weggelegd voor radicale feministen, durven in de Belle Epoque hoe langer hoe meer vrouwen een pantalon te dragen. Het is gewoonweg veel praktischer. De conservatieven zijn het daarmee evenwel niet eens. Voor hen blijft een vrouwenpantalon lelijk en ‘niet gepast’.
Na de Eerste Wereldoorlog gaat het snel. Kortere, smallere rokken komen in de mode, waardoor vrouwen sowieso meer bewegingsvrijheid hebben. Het damesondergoed evolueert mee: onderbroeken ‘krimpen’ naargelang de rokken krimpen en de bh vervangt het korset. Het ‘moderne’ ondergoed is geboren. Vandaag zijn de oorspronkelijke functies van ondergoed – warmte en bescherming – grotendeels achterhaald. Comfort en mode voeren nu de boventoon, en ondergoed is meer dan ooit een uitdrukking van identiteit.
Benieuwd naar hoe onze collectie dit verhaal tot leven brengt? Ontdek het zelf op www.erfgoedinzicht.be. Om in onze collectie onderkleding te snuisteren, selecteer je daar op Organisatie: Texture en geef je in het zoekveld ‘Kostuumvormgeving’ in.
Dit artikel verscheen eerder in Magazine Studio Texture, editie voorjaar 2026. In dit magazine bundelen we onze programmatie én brengen we verhalen van makers, meesters en kunstenaars.