Nieuws
Even snuiten?
Compleet onmisbaar, maar het liefst zo snel mogelijk verfrommeld terug in je zak of gewoon de vuilbak in: de zakdoek. Nu gebruiken we vooral papieren wegwerpexemplaren omwille van de hygiëne, maar nog niet zo heel lang geleden was het bon ton om altijd en overal een propere stoffen zakdoek bij te hebben. Proper in de zin van netjes gewassen, uiteraard, maar vooral ook proper in de zin van ‘mag best wel gezien worden’.
Dit zo alledaagse gebruiksvoorwerp heeft er een hele meeslepende geschiedenis opzitten, met zinnenstrelende wendingen en riante uitspattingen. We fietsen jullie er al even tekstueel doorheen; het snuisteren, besnuffelen en vooral bewonderen van die geschiedenis kan je live komen doen op Erfgoeddag.
In de klassieke oudheid bestond de zakdoek uit een eenvoudige, linnen lap. De naam klonk een stuk chiquer, ‘sudarium’, maar het gebruik ervan was al even gewoontjes als nu: de elite hanteerde een sudarium om het zweet weg te deppen, de neus te snuiten of de mond af te vegen. Gaandeweg begon ook de brede bevolking een sudarium te gebruiken, al was het zeker tot in de renaissance heel gewoon om je neus simpelweg tussen je vingers te snuiten…
In de loop van de 16de eeuw wordt de geschiedenis van de zakdoek extra interessant. Want vanaf toen was het normaal om een zakdoek te versieren. Voor de hogere klasse werd het kleine bescheiden vierkant een speelveld waar men de meest exquise technieken inzette. Eenvoudige boordjes met inkelogen of schulpjes maakten plaats voor delicate ontwerpen met borduurwerk, kloskant en naaldkant.
De zakdoek werd zo een heus luxeobject. Je zakdoek wegmoffelen was dus uit den boze: ermee pronken moest je! Dat is mooi te zien op portretten uit die tijd, waar de elite trots de rijkelijk versierde zakdoek in de hand houdt. Op de talrijke bals was de zakdoek al helemaal een onmisbaar accessoire en dook het voorwerp zelfs op in de choreografie van bepaalde dansen. Alsof het visueel en tastbaar genot nog niet volstond, werd de zakdoek ook vaak geparfumeerd. Zo had Casanova het over geparfumeerde zakdoeken die de zinnen strelen en “geuren uitademen die de lucht balsemen”.
Vandaag raken we niet veel verder meer dan, in het meest luxueuze geval, naar munt geurende wegwerptissues die zacht zijn voor je huid. Maar een zakdoek verliezen was vroeger een klein drama. Getuige daarvan de oproepen die je in historische kranten terugvindt waarbij de eerlijke vinder gevraagd wordt om een op straat of elders verloren zakdoek terug te bezorgen. Geen wonder, want eersteklasmaterialen zoals linon en batist, ultrafijn linnen en katoen, en de vaak heel precieze en arbeidsintensieve versieringen maakten van de zakdoek een erg kostbaar object.
Al gebeurde het verliezen van een zakdoek niet altijd zonder enige bijbedoelingen: lieftallig versierde exemplaren, al dan niet met de naam van de ontvanger in borduurwerk gevat, waren lange tijd een favoriet en intiem geschenk tussen geliefden. Een zakdoekje laten vallen was in dat geval een flirterige uitnodiging. De zakdoek figureerde zo in talloze romances en deelde in vreugde, verlangen en ook verdriet.
Zeg dus nooit meer zomaar zakdoek tegen een wegwerptissue… In onze collectie vind je een tweehonderdtal zakdoeken in de meest uiteenlopende vormen en versieringen. De decoratieve zakdoekjes uit fijn wit linnen, afgezet met een strook fijne kant of verfraaid met delicaat borduurwerk zijn een lust voor het oog. Zo’n handwerk was vaak bestemd voor speciale gelegenheden: kleine witte zakdoekjes voor een plechtige communie, trouwzakdoeken met de geborduurde initialen van het gelukkige paar, of rouwzakdoeken met een ingetogen zwart accent.
Wie deze zakdoeken maakte, wie ze kocht of ontving, wie ze dagelijks gebruikte en mogelijks speels liet vallen of er troost in vond, dat weten we vaak niet meer. Wat we wél weten is dat dit fijn linnengoed in al zijn vezels en tussen al zijn plooien wondere verhalen bevat uit lang vervlogen tijden.
Dit artikel verscheen eerder in Magazine Studio Texture, editie voorjaar 2024. In dit magazine bundelen we onze programmatie én brengen we verhalen van makers, meesters en kunstenaars.
