Nieuws
Vormen, kleuren en patronen
Naast een uitgebreide vlas- en textielcollectie, heeft Texture een ruime documentatiecollectie. Deze bevat onder andere archiefmateriaal en uniek audiovisueel materiaal zoals foto’s en films, getuigenissen en interviews. Heel belangrijk dus om de vlas- en textielcollectie beter te kunnen begrijpen! Wat ook tot de documentatiecollectie behoort, zijn stalenboeken, ontwerptekeningen, en weef-, kant- en borduurpatronen. De collectie bevat daarnaast ook patroonboeken en knipsels uit handwerk- of huishoudtijdschriften. Al deze dingen geven ons meer informatie over de vormgeving en het productieproces van de textielproducten in de collectie.
De ontwerptekeningen in de collectie van Texture zijn vooral ontwerpen voor geweven interieurtextiel uit de 20e eeuw. Zuid-West-Vlaanderen, en specifiek Kortrijk en omstreken, was in deze periode een belangrijke regio voor de productie van interieurtextiel. Hier waren veel weverijen, van grote bedrijven tot thuiswevers.
Om van een ontwerp tot een stuk textiel te komen, zijn er een aantal stappen nodig. Eerst werd er op papier een ontwerp gemaakt in potlood of gouacheverf. Als een ontwerp of patroon goedgekeurd was, werd deze omgezet naar een kaarttekening op ruitjespapier (mise-en-carte) die was afgestemd op het soort weefgetouw en het precieze aantal draden. Aangezien de ontwerpen vaak bestonden uit een herhalend terugkerend motief, bestond de kaarttekening meestal uit één herhaling van het motief, ook wel de raccord genoemd. Daarna werkten kartonkappers deze tekening om naar een kartonnen kaart met gaatjes, een flinke klus.
De weefmachines konden deze zogenoemde ponskaarten (of kartons) aflezen met metalen pinnen. Op deze manier konden snel en op grote schaal ingewikkelde patronen geweven worden. Gekende toeleveranciers waren bijvoorbeeld de kartonkapperij Alberic Vererfve in Vichte of kaarttekeningsfirma J. Vandenhoven in Kortrijk. Vanaf de jaren 1980 werd het ontwerpproces versneld door computersoftware die het makkelijker maakte om te spelen met kleuren en motieven. Uiteindelijk wordt de taak van de ponskaarten ook overgenomen door computersoftware, waardoor de kostbare en tijdsintensieve stap van het kartonkappen wegvalt.
Ontwerpers konden zowel bekende designers zijn, als ook een interne ontwerpafdeling of een gespecialiseerd bureau. Voorbeelden van zulke samenwerkingen zijn Jeanine Kleykens voor de Kortrijkse weverij Solintex /Essix en Marc Van Hoe voor Ter Molst in Oostrozebeke.
Al met al dus een boeiend proces waarin verschillende mensen samenwerken, ieder met hun eigen expertise. De ontwerptekeningen in de collectie van Texture geven ons een kijkje in een van de eerste stappen. Het zijn er bijna 900, voornamelijk bestaand uit potlood en gouache op papier. Als je ze bij elkaar ziet is het een kleurrijk geheel. De patronen lopen uiteen van geometrisch tot figuratief, van bloemen tot lijnen, en van eenvoudig tot zeer ingewikkeld. Op sommige tekeningen zien we nog een eerste schets, met hier en daar een stuk uitgewerkt in kleur om een idee te geven van het uiteindelijke resultaat. Andere zijn verder gevorderd of al omgezet in kaarttekeningen en bevatten geschreven aanwijzingen over de kleuren, technische informatie over bindingen en het te gebruiken garen. Zo geven ze iets prijs over de werkwijze in de weverijen.
Dit artikel verscheen eerder in Magazine Studio Texture, editie najaar 2024. In dit magazine bundelen we onze programmatie én brengen we verhalen van makers, meesters en kunstenaars.